Khoảng cách lắp đặt đèn LED nhà xưởng là khoảng cách giữa hai bộ đèn liền kề trên trần, được xác định theo độ cao treo đèn và góc chiếu chứ không theo công suất. Nguyên tắc cốt lõi: khoảng cách giữa các đèn tỷ lệ thuận với chiều cao treo qua tỷ lệ S/H, và khoảng cách từ đèn tới mép tường chỉ bằng một nửa khoảng cách giữa các đèn.
Nhiều bảng tra trên mạng ghi kiểu “đèn 100W cách 3m” là sai bản chất. Công suất chỉ quyết định độ sáng, không quyết định khoảng cách. Bài này trình bày cách tính khoảng cách có cơ sở kỹ thuật để đạt độ đồng đều đạt chuẩn nghiệm thu.
Khoảng cách lắp đặt đèn LED nhà xưởng phụ thuộc yếu tố nào?
Khoảng cách hợp lý phụ thuộc ba yếu tố: độ cao treo đèn so với mặt phẳng làm việc, góc chiếu của đèn và mức độ đồng đều yêu cầu. Treo càng cao thì vùng sáng mỗi đèn phủ càng rộng nên khoảng cách nới ra được; góc chiếu càng rộng thì ánh sáng lan xa hơn.
- Độ cao treo (H): tính từ đáy đèn tới mặt phẳng làm việc (thường cao 0,75m so với sàn), không phải tới sàn.
- Góc chiếu: 60, 90 hay 120 độ, quyết định độ trải rộng của chùm sáng.
- Độ đồng đều mục tiêu: khu vực yêu cầu đồng đều cao (lắp ráp, kiểm tra) phải đặt đèn gần hơn.
Công suất và quang thông chỉ ảnh hưởng tới việc chọn số lượng đèn để đủ lux, không ảnh hưởng tới khoảng cách hình học. Cách chọn công suất theo độ cao trần xem tại bài chọn đèn LED nhà xưởng theo chiều cao trần.
Tỷ lệ khoảng cách trên độ cao treo (S/H) là gì và tính thế nào?
Tỷ lệ S/H (Spacing to mounting Height ratio) là tỷ số giữa khoảng cách hai đèn (S) và độ cao treo đèn (H). Đây là đại lượng chuẩn trong thiết kế chiếu sáng để bố trí đèn mà vẫn giữ ánh sáng đều. Công thức:
Khoảng cách giữa các đèn (S) = Độ cao treo (H) x tỷ lệ S/H
Với đèn high bay UFO nhà xưởng, vùng an toàn của S/H là 0,75 đến 1,25. Đèn góc rộng 90-120 độ cho phép nới S/H lên tới khoảng 1,5; đèn góc hẹp 60 độ nên giữ quanh 1,0 để tránh dải tối giữa các đèn. Đây là dải thiết kế cần xác nhận lại bằng mô phỏng DIALux cho từng mặt bằng cụ thể.
Bảng tra nhanh khoảng cách theo độ cao treo
Bảng dưới tính theo tỷ lệ S/H = 1,0 (mốc an toàn cho phần lớn nhà xưởng dùng high bay UFO góc 90 độ). Với góc rộng hơn, nhân thêm hệ số tới 1,25-1,5; với yêu cầu đồng đều cao, giảm về 0,75-0,9.
| Độ cao treo H | Khoảng cách đèn S | Cách tường |
|---|---|---|
| 5 m | 5 m | 2,5 m |
| 6 m | 6 m | 3 m |
| 7 m | 7 m | 3,5 m |
| 8 m | 8 m | 4 m |
| 10 m | 10 m | 5 m |
| 12 m | 12 m | 6 m |
Lưu ý bảng này cho khoảng cách hình học tối đa để không bị tối giữa các đèn. Số lượng đèn thực tế còn phải đủ để đạt lux mục tiêu, nên ở khu vực cần độ rọi cao bạn thường đặt đèn dày hơn bảng.
Góc chiếu 60, 90 hay 120 độ chọn theo độ cao nào?
Chọn góc chiếu theo độ cao treo: trần càng cao càng cần góc hẹp để dồn ánh sáng xuống mặt làm việc thay vì tản ra tường.
- Góc 120 độ: trần thấp dưới 6m, cần phủ rộng, độ rọi vừa phải (kho, lối đi).
- Góc 90 độ: trần 6-9m, phổ biến nhất cho nhà xưởng sản xuất.
- Góc 60 độ: trần cao trên 9m hoặc cần độ rọi tập trung (khu lắp ráp dưới trần cao).
Đèn high bay UFO POTECH có tùy chọn góc 60/90/120 độ với cùng một công suất, nên bạn chọn góc theo độ cao mà không phải đổi model.
Bố trí theo lưới vuông hay so le?
Hai kiểu bố trí phổ biến là lưới vuông và so le. Lưới vuông đặt đèn thẳng hàng theo cả hai phương, dễ thi công và phù hợp phần lớn nhà xưởng hình chữ nhật. Bố trí so le (đèn hàng sau lệch nửa bước so với hàng trước) giúp lấp dải tối khi buộc phải nới khoảng cách rộng.
- Lưới vuông: khu sản xuất hở, kho hàng, dây chuyền thẳng.
- So le: khi S/H phải đẩy lên gần 1,5 hoặc trần rất cao, để giảm vùng tối giữa hàng.
- Đèn tuýp hoặc high bay linear nên đặt song song và căn giữa trên từng lối đi kho.
Vì sao khoảng cách mép tường chỉ bằng một nửa?
Đèn ở biên chỉ nhận ánh sáng chồng lấn từ một phía (phía trong), trong khi đèn giữa nhận từ cả hai phía. Nếu đặt đèn biên cách tường bằng cả khoảng cách S thì góc tường sẽ tối. Vì vậy nguyên tắc thiết kế là đặt hàng đèn ngoài cùng cách tường bằng một nửa khoảng cách giữa các đèn, để bù phần sáng thiếu ở biên. Đây là nguyên tắc bố trí cần xác nhận qua mô phỏng DIALux cho từng phòng.
Độ đồng đều U0 bao nhiêu là đạt chuẩn?
Độ đồng đều tổng thể U0 bằng độ rọi nhỏ nhất chia độ rọi trung bình (Emin/Eave), không phải chia cho giá trị lớn nhất. Đây là chỉ tiêu nghiệm thu quan trọng nhất của việc bố trí đèn.
- TCVN 7114-1:2008: vùng làm việc U0 tối thiểu 0,7; vùng lân cận 0,5.
- EN 12464-1: vùng nhiệm vụ U0 tối thiểu 0,6; vùng lân cận 0,4; vùng nền 0,1.
Dự án tại Việt Nam nghiệm thu theo TCVN nên lấy mốc U0 từ 0,7 cho vùng làm việc. Bố trí đúng tỷ lệ S/H và khoảng mép tường là điều kiện để đạt mốc này. Chi tiết cách tính và đo xem bài độ đồng đều ánh sáng là gì.
Ví dụ bố trí cho một xưởng mẫu
Giả sử xưởng 50m x 20m (1.000 m²), trần 8,5m, treo đèn ở độ cao 7,5m so với mặt làm việc, dùng high bay UFO góc 90 độ, chọn S/H = 1,0:
- Khoảng cách đèn: S = 7,5 x 1,0 = khoảng 7,5m, làm tròn 7,2m cho chia đều.
- Theo chiều dài 50m: mép tường 3,6m mỗi đầu, còn 42,8m chia bước 7,2m được 7 cột đèn.
- Theo chiều rộng 20m: mép tường 3,6m mỗi bên, còn 12,8m chia bước 6,4m được 3 hàng đèn.
- Tổng: lưới 7 x 3 = 21 vị trí đèn, mép tường khoảng 3,6m.
Sau khi chốt lưới, bạn chọn công suất mỗi đèn để tổng quang thông đủ đạt lux mục tiêu theo loại công việc, tham khảo tiêu chuẩn ánh sáng nhà xưởng. Toàn bộ bước này POTECH thực hiện sẵn trong giải pháp thiết kế chiếu sáng nhà xưởng bằng mô phỏng DIALux trước khi thi công.
Một dự án thật để đối chiếu
Bài toán trên là ví dụ giả định. Để đối chiếu với số liệu thật, xem dự án chiếu sáng xưởng nhôm kính 75 x 25 m: 44 bộ high bay 100W treo ở 8 m, bố trí 4 hàng 11 cột, bước cột 6,82 m và bước hàng 6,25 m. Tính độ cao treo từ mặt làm việc (khoảng 7,25 m), S/H khoảng 0,94 theo chiều dài và 0,86 theo chiều ngang, đều dưới 1,0. Kết quả tính bằng DIALux evo: 282 lux trung bình, U0 = 0,516.
Các lỗi bố trí thường gặp
- Đặt đèn theo công suất: bê bảng “W cách mét” của đèn âm trần gia dụng vào nhà xưởng, dẫn tới sai hoàn toàn khoảng cách.
- Nới khoảng cách quá rộng: vượt S/H khuyến nghị tạo dải tối trên sàn và vệt sáng hình vỏ sò (scalloping) trên tường.
- Đặt đèn biên sát tường: quên nguyên tắc mép tường bằng nửa khoảng cách, làm tối bốn góc.
- Bỏ qua độ cao treo: tính khoảng cách theo chiều cao trần thay vì độ cao so với mặt làm việc.
Để tránh các lỗi này, nên mô phỏng bố trí trước khi mua đèn. POTECH hỗ trợ tính toán lưới đèn, khoảng cách và độ đồng đều cho đèn LED nhà xưởng theo đúng mặt bằng thực tế.
Với sơ đồ bố trí đã tính, một lựa chọn thực tế cho nhà xưởng cao là Đèn LED Nhà Xưởng UFO Serie H 200W chip Lumileds.
