Độ rọi (lux) là lượng ánh sáng chiếu trên một mét vuông mặt phẳng làm việc, và nhà xưởng cần bao nhiêu lux tùy theo loại công việc: kho hàng 100-200 lux, khu sản xuất và gia công cơ khí thô 300 lux, lắp ráp chi tiết nhỏ và kiểm tra chất lượng 500-750 lux. Đây là mức độ rọi duy trì đo trên mặt làm việc theo TCVN 7114-1:2008, không phải đo ở mặt sàn.
Con số lux đúng giúp bạn không lắp thừa đèn gây tốn điện, cũng không lắp thiếu khiến hệ thống trượt nghiệm thu. Bài này cho bảng tra nhanh theo từng khu vực và cách đọc con số cho đúng để bạn tự ước lượng trước khi gọi báo giá.
Nhà xưởng cần bao nhiêu lux theo từng khu vực?
Độ rọi yêu cầu quy định theo tính chất công việc, không theo tên gọi nhà xưởng. Cùng một nhà máy có thể có khu kho chỉ cần 100 lux nhưng khu QC cần tới 750 lux. Bảng dưới lấy theo TCVN 7114-1:2008 (biên soạn từ ISO 8995-1, đồng bộ tiêu chuẩn châu Âu EN 12464-1), là mức độ rọi duy trì Em:
| Khu vực / công việc | Độ rọi Em (lux) | Độ đồng đều U0 | Hoàn màu Ra |
|---|---|---|---|
| Kho hàng, lưu trữ (ít người) | 100 | 0,4 | 60 |
| Kho có người làm việc liên tục | 200 | 0,4 | 60 |
| Bốc xếp, đóng gói | 150-300 | 0,6 | 60 |
| Gia công cơ khí thô | 300 | 0,6 | 80 |
| Gia công cơ khí chính xác | 500 | 0,7 | 80 |
| Lắp ráp thô | 200 | 0,6 | 80 |
| Lắp ráp chi tiết nhỏ | 500 | 0,6 | 80 |
| Lắp ráp chính xác cao | 750 | 0,7 | 80 |
| Kiểm tra chất lượng (QC) | 750-1000 | 0,7 | 80 |
| Hành lang, lối đi (có xe nâng thì tăng lên 150) | 100 | 0,4 | 40 |
| Văn phòng trong nhà máy | 500 | 0,6 | 80 |
Nguyên tắc dễ nhớ: việc càng đòi hỏi nhìn chi tiết nhỏ và dung sai chặt thì càng cần nhiều lux. Kho chứa hàng cồng kềnh chỉ cần thấy lối đi, trong khi lắp ráp linh kiện điện tử cần thấy rõ chân chip. Bảng đầy đủ mọi ngành nghề cùng giới hạn chói UGR nằm ở bài tiêu chuẩn ánh sáng nhà xưởng.
Lux đo ở mặt sàn hay mặt làm việc?
Độ rọi tiêu chuẩn đo trên mặt phẳng làm việc, thường ở độ cao 0,75m so với sàn (mặt bàn, mặt máy), không phải đo ở mặt sàn. Đây là chỗ nhiều người nhầm khiến thiết kế bị lệch.
Với khu có bàn máy, đo ở mặt sàn thường cho số khác với mặt bàn, nên nếu lấy số sàn để nghiệm thu thì dễ sai. Với khu kho trống, mặt làm việc quy ước là mặt sàn hoặc mặt kệ thấp. Khi đo, bạn đặt lux kế đúng cao độ mặt làm việc thực tế, đo nhiều điểm theo lưới đều nhau rồi lấy trung bình, không chỉ đo một điểm ngay dưới đèn (điểm đó luôn sáng nhất, không đại diện).
Vì sao phải thiết kế cao hơn lux tiêu chuẩn?
Con số trong tiêu chuẩn là độ rọi duy trì, tức mức thấp nhất được phép ở cuối chu kỳ bảo trì, khi đèn đã suy giảm quang thông và bám bụi. Vì vậy phải thiết kế ban đầu cao hơn để bù suy giảm về sau.
Mức bù thể hiện qua hệ số bảo trì (MF), thường lấy 0,7 đến 0,8 với nhà xưởng. Nghĩa là để duy trì 300 lux ở cuối chu kỳ, hệ thống lúc mới lắp phải cho khoảng 375 đến 430 lux. Nếu thiết kế vừa khít 300 lux lúc mới, chỉ sau một đến hai năm ánh sáng sẽ tụt dưới chuẩn dù ban đầu đo đạt. Bụi bám mặt đèn và suy giảm tự nhiên của LED là hai nguyên nhân chính, nên vệ sinh đèn định kỳ cũng là cách giữ lux.
Chiều cao trần ảnh hưởng thế nào tới chọn đèn?
Cùng một mức lux, trần càng cao thì cần đèn công suất lớn hơn hoặc nhiều đèn hơn, vì ánh sáng phải đi xa hơn và trải rộng hơn trước khi tới mặt làm việc. Độ rọi giảm nhanh theo bình phương khoảng cách, nên khi treo cao hơn thì chỉ dời vị trí đèn không bù được phần lux bị mất.
| Chiều cao trần | Loại đèn phù hợp |
|---|---|
| Dưới 6m | High bay 60-100W hoặc đèn tuýp công nghiệp, góc rộng 120 độ |
| 6-9m | High bay 100-150W, góc 90 độ |
| Trên 9m | High bay 150-250W, góc hẹp 60 độ |
Cách quy đổi chi tiết từ độ cao sang công suất xem bài chọn đèn LED nhà xưởng theo chiều cao trần. Sau khi có lux mục tiêu và độ cao, số bộ đèn cụ thể được tính trong giải pháp thiết kế chiếu sáng nhà xưởng.
Ngoài lux còn cần chỉ tiêu nào?
Đủ lux nhưng vẫn có thể là hệ thống chiếu sáng kém nếu bỏ qua ba chỉ tiêu đi kèm trong cùng tiêu chuẩn:
- Độ đồng đều U0: tối thiểu 0,7 cho vùng làm việc theo TCVN, để không có vùng tối cục bộ. U0 bằng độ rọi nhỏ nhất chia độ rọi trung bình.
- Chỉ số hoàn màu Ra (CRI): khu lắp ráp và kiểm tra cần Ra từ 80 trở lên để nhận diện màu chính xác, tránh nhầm màu dây điện hay vết lỗi.
- Giới hạn chói UGR: khu làm việc lâu và văn phòng cần UGR thấp (19 đến 22) để đỡ mỏi mắt.
Một khu 500 lux nhưng U0 chỉ 0,3 sẽ có chỗ chói chỗ tối, mắt phải điều tiết liên tục và mỏi nhanh hơn cả khu 300 lux đều. Vì vậy khi đặt mục tiêu, luôn đi kèm cả bốn con số: lux, U0, Ra và UGR.
Mức lux tối thiểu có bắt buộc theo luật không?
Về chiếu sáng, TCVN 7114-1:2008 là tiêu chuẩn kỹ thuật để thiết kế và nghiệm thu độ rọi, còn QCVN 22:2016/BYT là quy chuẩn bắt buộc về mức chiếu sáng cho phép tại nơi làm việc. Bên cạnh đó, quy chuẩn QCVN 09:2017/BXD kiểm soát mật độ công suất chiếu sáng (W trên mét vuông) nhằm tiết kiệm năng lượng, chứ không quy định mức lux. Hai văn bản này bổ sung cho nhau: một cái đặt sàn về độ sáng, một cái đặt trần về công suất tiêu thụ.
Trong thực tế, các nhà máy có hệ thống quản lý an toàn lao động hoặc yêu cầu từ chủ đầu tư nước ngoài thường lấy TCVN 7114-1 (hoặc trực tiếp EN 12464-1) làm mốc nghiệm thu bắt buộc. Đạt lux tối thiểu vừa là yêu cầu kỹ thuật vừa là điều kiện để bảo vệ năng suất và giảm tai nạn.
Câu hỏi thường gặp về độ rọi nhà xưởng
Xưởng sản xuất chung cần bao nhiêu lux?
Khu sản xuất và gia công cơ khí thô cần khoảng 300 lux. Nếu có thao tác lắp ráp chi tiết hoặc kiểm tra, nâng riêng khu đó lên 500 đến 750 lux thay vì nâng cả xưởng.
Kho hàng cần bao nhiêu lux?
Kho lưu trữ ít người khoảng 100 lux, kho có người làm việc liên tục 200 lux, khu bốc xếp và đóng gói 150 đến 300 lux tùy mức độ chi tiết.
Đo lux bằng gì và đo thế nào?
Dùng lux kế đặt tại mặt phẳng làm việc, chia mặt bằng thành lưới ô đều rồi đo tâm mỗi ô, lấy trung bình và tìm điểm thấp nhất để tính độ đồng đều. Chi tiết khái niệm độ rọi xem bài độ rọi lux là gì.
Đèn POTECH có đáp ứng các mức lux này không?
Đèn LED nhà xưởng POTECH dùng chip Nichia cho Ra trên 80, dòng PT-HBL2 đạt trên 90, đủ cho cả khu cần nhận diện màu. Xem dải công suất tại đèn LED nhà xưởng.
Sau khi xác định mức lux mục tiêu, bạn có thể chọn model phù hợp như Đèn LED Nhà Xưởng UFO Serie H 150W chip Lumileds.
